هود آزمایشگاهی یکی از مهم‌ترین تجهیزات اساسی در محیط‌های تحقیقاتی و درمانی است که وظیفه اصلی آن کنترل ذرات موجود در هوا می‌باشد. کار در آزمایشگاه همواره با خطراتی مانند استنشاق بخارات سمی و قرار گرفتن در معرض عوامل عفونی همراه است. در چنین شرایطی، این دستگاه به عنوان یک سد حفاظتی مطمئن وارد عمل می‌شود. هدف از طراحی این تجهیزات، تهویه مناسب، تضمین سلامت پرسنل و جلوگیری از آلودگی نمونه‌های حساس است.
هود آزمایشگاهی چیست و چه وظیفه‌ای دارد؟
گزارشات و بررسی‌های دقیق ایمنی نشان می‌دهند که بسیاری از فعالیت‌های روزمره آزمایشگاهی مانند میکروب‌شناسی (یا کشت میکروب)، تهیه اسید و استفاده از سانتریفیوژ، باعث ایجاد و شکل‌گیری آئروسل یا ذرات معلق در هوا می‌شوند. این ذرات میکروسکوپی می‌توانند از طریق سیستم تنفسی وارد بدن شده و موجب ابتلای پرسنل به بیماری‌های مختلف تنفسی و عفونی شوند.
وظیفه هود آزمایشگاهی، کاهش مواجهه کاربر با آلاینده‌های هوابرد از طریق محصورسازی و جریان هوای کنترل‌شده است؛ میزان حفاظت به نوع هود، طراحی، نصب و آزمون عملکرد آن بستگی دارد. هود دارای اتاقکی است که جلوی آن شیشه‌ای متحرک و عمودی قرار دارد. این شیشه به دلیل اینکه به آسانی بالا و پایین می‌شود، این کاربرد را به کاربر می‌دهد که فعالیتی که توسط دستانش در داخل هود انجام می‌دهد را به وضوح مشاهده کند و همزمان از برخورد مستقیم آلاینده‌ها با صورت خود جلوگیری نماید.
تفاوت هود شیمیایی و کابینت ایمنی زیستی
یکی از خطاهای رایج علمی، یکسان دانستن هودهای شیمیایی با کابینت‌های ایمنی زیستی (Biological Safety Cabinet) است. درک تفاوت کاربرد و نوع حفاظت این دو دستگاه کاملاً ضروری است.
هود شیمیایی (Fume Hood)
هود شیمیایی برای کنترل بخارات، گازها و آئروسل‌های شیمیایی طراحی می‌شود. بسته به نوع سیستم، هوای آلوده ممکن است به بیرون تخلیه یا پس از تصفیه مناسب بازگردانده شود. هدف اصلی آن حفاظت از کاربر است و معمولاً برای حفاظت استریل از نمونه طراحی نشده است.
کابینت ایمنی زیستی (هود میکروبیولوژی)
کابینت‌های ایمنی زیستی برای فعالیت‌های مشخص با عوامل بیولوژیک به کار می‌روند. نوع حفاظت از کاربر، نمونه و محیط به کلاس و پیکربندی کابینت بستگی دارد؛ بنابراین انتخاب آن باید براساس ارزیابی ریسک و الزامات آزمایشگاه انجام شود. فیلتر HEPA در بسیاری از این کابینت‌ها برای کنترل ذرات به کار می‌رود، اما جایگزین روش کار صحیح و آزمون دوره‌ای نیست.
هود آزمایشگاهی در چه مواردی مورد استفاده قرار می‌گیرد؟
کاربردهای هود بسته به نوع فعالیتی که در محیط تحقیقاتی انجام می‌شود، گسترده است. به طور کلی برای انجام اموری که با انگل‌ها، باکتری‌ها، ویروس‌ها، قارچ‌ها (پاتوژن‌ها)، کشت‌های سلولی و مواقع و فعالیت‌هایی که تولید سم می‌کنند، از این تجهیزات استفاده می‌شود. موارد کلیدی کاربرد عبارتند از:
- در آزمایشگاه‌ها برای حفاظت پرسنل در برابر مواد عفونی و خطرناک کار می‌کنند.
- حفاظت از پرسنل در برابر تجزیه نمونه‌هایی که موجب ایجاد آلودگی‌های ثانویه در هوا می‌شوند.
- برای جلوگیری از منتشر شدن آلودگی در هوا بر اثر کار با مواد شیمیایی در محیط آزمایشگاه.
اجزای اصلی سازنده هودهای آزمایشگاهی
اجزای هود با نوع و کاربری آن متفاوت‌اند و می‌توانند شامل محفظه کار، شیشه متحرک، فن، کانال یا سامانه فیلتراسیون و پایش جریان هوا باشند. لامپ UV یا پریز داخلی در همه مدل‌ها وجود ندارد و ضرورت و ایمنی استفاده از آن باید طبق طراحی و دستورالعمل سازنده بررسی شود. برای تأمین انرژی تجهیزات جانبی، از پریز برق استاندارد و مقاوم در برابر رطوبت و بخارات استفاده می‌شود.
چک‌لیست طلایی انتخاب هود مناسب
برای انتخاب بهترین هود برای آزمایشگاه خود، حتماً موارد زیر را ارزیابی کنید:
نوع آلاینده‌ها
ابتدا مشخص کنید که در آزمایشگاه با بخارات شیمیایی سروکار دارید یا عوامل عفونی.
کلاس حفاظتی
در کابینت‌های ایمنی زیستی، کلاس هود (I، II، III) را بر اساس سطح خطر پاتوژن‌ها انتخاب نمایید.
ابعاد و هماهنگی
فضای موجود و استانداردهای سکوبندی آزمایشگاه را برای نصب ایمن دستگاه بررسی کنید.
نکات کلیدی در نصب و نگهداری
علاوه بر نصب صحیح، نگهداری دوره‌ای بسیار حائز اهمیت است. بازرسی جریان هوا، بررسی آلارم‌ها، تعویض فیلتر در مدل‌های مجهز و آزمون‌های دوره‌ای باید مطابق دستورالعمل سازنده و برنامه ایمنی آزمایشگاه انجام شوند. این اقدامات به حفظ عملکرد کمک می‌کنند، اما به‌تنهایی تضمین‌کننده ایمنی نیستند.
نیاز به مشاوره برای تجهیز آزمایشگاه خود دارید؟
برای دریافت مشاوره تخصصی در زمینه انتخاب، خرید و نصب انواع هودها و تجهیزات سکوبندی آزمایشگاهی، با کارشناسان ما تماس بگیرید.
مسیرهای مرتبط: هود آزمایشگاهی | سکوبندی آزمایشگاهی